De hoofddeksels van de Jagers-1829-1948.

Tekstbijdrage van F.A. Sint

1829-Shako model 1829

Algemene beschrijving:

Sjako naar boven breed uitlopend, met groene pompoen en met een koperen jagershoorn voorzien van bataljons nummer op de voorkant. In de volksmond ook wel"haringtonnetje genoemd.
Voorzien van schommel en vangsnoeren met spiegel.Lis en knoop van geel metaal, en een oranje kokarde hieronder bevestigt.
Geschubd gelede kinband, in rust achter de lis vastgehaakt.

Manschappen:
Alle lederen onderdelen van zwart leer. Alle metalen onderdelen van geel koper. Kokarde van oranje geverfd leer, en de schommel en vangsnoeren van wit katoen.
De groene pompoen voorzien van een rechtopstaande kwast.Rechtstreeks in de bol gestoken.  ( voor mijn exemplaar, die hiernaast is afgebeeld, zoek ik nog de juiste oranje Kokarde. Tevens kinbanden en de bevestiging daarvoor. )

Officieren:
Alle lederen onderdelen van zwart verlakt leder, alle metalen onderdelen van verguld metaal. De kokarde van oranje geplooide zijde.
De schommel en vangsnoeren van goud.
De groene pompoen voorzien van een rechtopstaande kwast.De kwast voorzien van een vergulde tulp.

1842-shako model 1842 van hoogmodel

Hier zijn mij helaas geen verdere beschrijvingen van bekend.

*****

1854- sjako model 1854 van aanzienlijk lager model.

Algemene beschrijving:
Sjako hoog van voren zestien en van achteren een en twintig duimen, met zwart verlakt lederen bodem en dito klep.
De laatste van binnen groen geverfd.
Van achteren een zwart lederen band in het midden vier duimen breed. En schuin aflopend, zodanig dat die ter weerzijde, op twee en een halve duim voorbij de hoeken van de klep eindigde.
Voorts een zwart lederen verlakte keelband van vijf strepen aan de binnenkant der sjako bevestigt.Met zwarte gesp.
De lis van geplet metaal, lang acht, en breed drie duimen.In het midden voorzien van ene klein gebombeerde gladde knoop.

Manschappen:
Bekleding van zwart laken! Aan de voorzijde bevond zich een oranje geverfde kokarde van leer met een lis en knoop van geel metaal.
Hierboven was een tamelijke grote metalen pompoen van voren gebombeerd, van achteren plat van wederom geel metaal bevestigt.
Op de voorkant werd deze sjako voorzien van een geelkoperen jagershoorn, de witte wollen of katoenen vangsnoeren en spiegel die wij ook al zien op de Sjako van 1829 bleven gehandhaafd.
We zien echter wel op de zelfde wijze als voor de officieren bevestigd een witte schommel rondom de sjako verschijnen

Officieren:
Bekleding van donkergroen laken.
De kokarde van oranje geplooide zijde, -de pompoen van voren gebombeerd, van achteren plat -De pompoen van gouden bouillons voor de hoofdofficieren, en voor de overige officieren van gouden torsaden.
Verder om de bovenrand een schuin geblokt goudgalon met ingetrokken puntjes van 3,5 cm breed en aan de voorzijde, boven de klep van zwart leder een koord van gouden bouillons, (schommel) welke aan de rechter bovenkant van de sjako bevestigd word doormiddel van een goudkleurig kneveltje. Verder aan beide zijden en van achteren een drietal rechtopstaande gouden biezen.
De metalen onderdelen waren van verguld metaal.
Voorts boven de klep een gouden koord van bouillons eindigde aan beide zijden ter hoogte van de rechtopstaande biezen.
De gouden vangsnoeren bevestigd aan het kneveltje waar ook de schommel aan was bevestigd.De vangsnoeren voorzien van gouden spiegel en voorzien van drie kwasten van torsaden voor de officieren, en van bouillons voor de hoofdofficieren.

En ja…Dit zinde de meeste militairen blijkens niet, want van ene zwierige versiering was geen sprake.
Vandaar dat een en ander aangevuld werd met allerlei buitenmodel attributen. Het was dan ook noodzakelijk om bij Koninklijk besluit weer te wijzigen en er enig beleid in aan te brengen

*****

1856- Sjako model 1854
echter met de volgende aanvullingen:

In groot tenue:
Voor de manschappen evenals de onderofficieren een vlam van groen kemelsgaren niet lager afhangende dan de klep van de sjako

Voor de officieren:
een donkergroene paardenharen afhangende vlam.De peer van deze vlam met goud omvlochten

Voor de hoofdofficieren:

een zwarte aigrette met vergulde tulp en ring.

Voor de muzikanten der jagers:
een witte vlam van kemelsgaren met vangsnoeren van wit en rood koord gemengd.

Voor de kapelmeester der jager:s

een witte vlam van paardenhaar en vangsnoeren rood met goud gemengd.Zoals deze ook voor de adjudant onderofficieren waren voorgeschreven.

Ook zien we dat het platgeslagen geel metalen lisje voorzien word van een buitenmodel reliëf, en dat de bekleding voor manschappen en onderofficieren geleidelijk veranderd van zwart naar groen.

*****

1865-Sjako model 1865 van geheel nieuwe opzet.

Algemene beschrijving:
Sjako hoog van voren 12 en van achteren achttien duimen, met zwart verlakt lederen bodem en dito klep.
De laatste van binnen groen geverfd.Van achteren en verder rond omlopend een zwart lederen band. De lis van reliëf metaal, lang acht, en breed drie duimen.In het midden voorzien van ene klein gebombeerde gladde knoop.
Voorzien aan de linker kant van een geel metalen leeuwenkop, en aan de rechterkant twee geel metalen leeuwenkoppen.
Aan de voorkant een sjakoplaat van geel metaal in de vorm van een halve rijzende zon, voorzien van een witmetalen jagershoorn.
Voorst een kinketting voorzien van geelmetalen geschakelde ringen. Schommel en vangsnoeren met spiegel.Voorzien van bol en pompoen.

Manschappen:
Bekleding van zwarte grove wollen stof!
Lis van geelmetaal met geribbelde decoratie en een knoop van gebombardeerd geel metaal.
De kokarde van oranje geverfd leer en voor onderofficieren voorzien van een gedrukt plooi motief.
Op de voorkant van de sjako een geelmetalen plaat in de vorm van een ondergaande stralende zon, en op deze een witte jagershoorn gemonteerd.
Op de linker bovenkant en op de rechterzijkant respectievelijk een en twee geelmetalen leeuwenkoppen voorzien van haken.Schommel en vangsnoeren van wit katoen of koordsaai.Voor de muzikanten waren schommel en vangsnoer van wit katoen met groen doorweven,
Een kinketting van gladde geelmetalen schakels gemonteerd op een lederen band.
Op de lis een pompoen van groene wol met een groene geschoren rechtopstaande wollen kwast.
Voor de jagerskapel de pompoen voorzien van een vergulde tulp met een korte kwast van groene hanenveren.

Officieren:
Bekleding van donkergroen laken Klep en verder leder van zwart gelakt lederwerk.Lis en knoop als voor manschappen echter van vuurverguld metaal.
De kokarde van oranje geplooide zijde. Op de voorkant van de sjako een vuurvergulde plaat in de vorm van een ondergaande stralende zon, en op deze een witte jagershoorn gemonteerd.
De sjako leeuwen als voor manschappen echter vuurverguld en fijner uitgevoerd.
De kinketting van vergulde geribbelde schakels en gemonteerd op een band van fluweel.De schommel van goud.
Op de lis bevond zich een ronde bol van vuurverguld metaal(In buitenmodel echter vaak van torsaden of bouillons gemaakt) waarin een vergulde tulp werd gestoken.
In die tulp bevonden zich groene afhangende hanenveren voor de officieren, en voor de hoofdofficieren een groene aigrette vervaardigt van reigerveren.

De vangsnoeren van de adjudant-onderofficieren der Jagers waren vermengd met gele zijde

Over de vangsnoeren of ook wel genoemd de fourageres het volgende; In 1865 werd een definitief einde gesteld aan de rangepauletten.
Hiervoor in de plaats kwamen dan ook de voornoemde fourageres, en bij de Jagers natuurlijk voorzien van een gouden spiegel.
Tevens werd nu niet meer het voorgaande model gebezigd, met de drie kwasten van respectievelijk torsaden en bouillons, maar werd het nieuwe rangstelsel ook hierop zichtbaar.

2de luitenant:
twee kwasten van gouden torsaden
1ste luitenant:
drie kwasten van gouden torsaden.
Kapitein:
twee kwasten van gouden bouillons
Majoor:
drie kwasten van gouden bouillons
Luitenant kolonel(overste):
vier kwasten, de onderste twee van zilveren bouillons de bovenste van gouden bouillons.
Kolonel:
vier kwasten van gouden bouillons.

Deze laatste sjako heeft het bij de Jagers nog heel lang volgehouden, bij de officieren nog tot net voor de tweede wereldoorlog.
Er was eenvoudig niets anders voor in de plaats gekomen.
Wel is de sjako na de introductie van de kepie alleen nog maar gedragen in ceremonieel tenue.

*****

DE KEPIE: Van politiepet tot fraai hoofddeksel.

1865
- Experimenten om te komen tot een meer praktisch hoofddeksel

Daar de sjako met overtrek voor het dagelijks en marsch tenue was afgeschaft, zocht men een alternatief.
Deze vond men al vrij snel in een petje dat ook algemeen werd gedragen door de verschillende gemeentelijke en landelijke politiediensten. De zgn."veldwachters" of politie pet. Dit was eigenlijk de voorloper van de latere kepie en een koninklijk besluit waarin een en ander ingevoerd en beschreven word ben ik helaas niet tegenkomen.
Dus ik tast voor wat de precieze omschrijving en invoering data een beetje in het duister.
Ik meen echter dat deze pet die ook wel veldpet werd genoemd tijdens of direct na 1865 werd ingevoerd.Uit de geringe informatie die ik heb kunnen vinden het volgende:

Manschappen en onderofficieren:
Pet van laag model ongeveer 8cm hoog. Bekleding van zwart laken.
Op de boven kant een dunne gele bies, op de onderkant een galon van gele stof.
Ronde kokarde met knoop en lis van geel koord (ik heb geen aanwijzing kunnen vinden dat de latere metalen kokarde toen al is gevoerd). Storm riem van verlakt lederen met geel metalen gesp.Vallende lederen klep.

Officieren:
Idem echter met een kokarde en lis van torsaden of bouillons.Het galon boven de klep van goud. Bekleding van groen laken.

Hoofdofficieren:
Idem echter de bovenste bies van gouddraad

NOOT!
Ik heb in het kader van dit opstel vele foto's en vele politiepetten in het echt bekeken.
Maar het lijkt mij toe dat er onbedoeld toch wel veel variaties in de kokarde en vooral de bebiezing is te vinden.
Ook lijkt het mij dat vele verzamelaars van de Civiele politie petten een militair iets proberen te maken.
En dat is begrijpelijk, maar komt de helderheid van een en ander niet ten goede.

*****

1897- Invoering van een kepie van geheel nieuw model.

Manschappen:
Bekleding van zwart laken Storm riem van verlakt lederen met geel metalen gesp.
Aan de zijkanten bevestigd doormiddel van een geel metalen gladde knoop.
Ovale kokarde van geel metaal en dito gladde knoop en lis.Aan de onderkant een koord van gele stof eindigende in een klaverblad.
Vallende vierkante klep van zwart leder.In groot tenue een groene kwast achter de kokarde gestoken.

Onderofficieren:
Als boven echter met een ovale kokarde van gele koordsaai evenals het koord boven de klep van gele koordsaai.

Officieren:
Als boven echter met een ovale kokarde van gouden torsaden en het koord boven de klep van gouddraad.
De knopen verguld, de klep en stormriem van verlakt zwart leder.
Bekleding van groen laken. In groot tenue een vergulde tulp met een groene afhangende hanenveren achter de kokarde gestoken.


*****

1916- Invoering van de definitieve en laatste uitvoering van de kepie

Algemene beschrijving
:
Van grijs laken, ovaal ronde bodem, hoog 9,5 cm achter 12,5cm.
Vallende klep met grijs laken overtrokken.
Stormband van blank leder met bronzen gesp en schuifpassant, aan elke zijde een kleine bronzen uniform knoop.
Op 1 en 4 cm afstand van de onderkant een bies of koord breed ca 2mm voor de jagers van gele kleur, de bol gebiesd me grijs laken .
Aan de voorzijde een oranje kokarde bevestigd met een hol stiftknoopje .
Tussen de biezen het bronzen indelingsdistinctief zijnde een jagershoorn.

Manschappen:
Als boven echter de kokarde van geel metaal

Onderofficieren:
Als boven echter met een ovale kokarde van gele koordsaai.

Officieren:
Als boven echter met een ovale kokarde van gouden

*****

1923-Kepie model 1923

In principe de zelfde kepie als van het voorgaande model, echter werden de maten aangepast.
Namelijk hoog 11cm en van achteren 14cm.
En zien we ongeveer vanaf het begin van de jaren dertig de bekende buitenmodel kepie"s verschijnen.
Zo werd de bekleding van de officieren weer groen, en de geelmetalen ornamenten voor deze categorie wederom van verguld metaal gemaakt.
De knopen werden van een leeuwtje voorzien, en de klep van zwart verlakt leder gemaakt.

Een meer duidelijker aanduiding der rangen werd ook geleidelijk aan geïntroduceerd:

Voor adjudant onderofficieren:
een gouden bies langs de onderrand net boven de klep

Voor officieren:
twee gouden biezen

Voor hoofdofficieren:
drie gouden biezen, de laatste rond de bol van de kepie.

Een en ander heeft zich tot 1940 kunnen voortzetten, toen was het definitief gedaan met de kepie.

*****

1912-De grijsgroene Sjako

Algemene beschrijving:
De romp overtrokken met zwart laken hoog aan de voorzijde 10,5 cm en van achteren 13,5 cm.Zwart verlakt voor en achterklep en bodem.
De kleppen vallend en geboorde stormband van verlakt leder, frontversiering van geel metaal
De frontversiering voor de jagers een jagershoorn gevat in een krans van eikenbladen en oranjeloof de takken onderaan samengebonden aan een lint.
Grote kokarde half boven de sjako uitstekend.

Manschappen:
Als boven echter de kokarde van geel metaal

Onderofficieren:
Als boven echter met een ovale kokarde van gele koordsaai.

Officieren:
Als boven echter met een ovale kokarde van gouden Bekleding van groen laken.

Het is schijnbaar de bedoeling geweest om net als met de voorgaande sjako het geval is geweest weer de vangsnoeren te bevestigen.
Er bevind zich namelijk aan de linker kant van de sjako der jagers een kneveltje om een en ander te bevestigen.
Zover is het echter niet gekomen.
De sjako werd in 1916 afgeschaft.

*****

1912-De platte pet

Algemene beschrijving:
Van grijs laken van fijne wol, ovaal ronden bodem ongeveer vier centimeter buiten de opstaande rand.
Hoogte van de pet ca 9cm, hoogte van de rand circa 5,5 cm.
Vallende klep met omboorde rand en stormband van verlakt leder.
Om de rand een band van jagers groen laken van ongeveer 4cm.
Onder en boven zwart gebiesd.
De bol gebiesd in jagersgroen.

Manschappen:
Als boven echter een metalen jagers hoorn op de pet bevestigd.

Onderofficieren:
Als boven echter met een ovale kokarde van geel koordzijde.

Officieren:
Als boven echter met een ovale kokarde van gouden zijde met dito zijden lauwertak.

Deze platte pet werd in 1916 afgeschaft om vervangen te worden door de kepie.

1912-De veldmuts model 1912

Algemene beschrijving:
Van grijs laken.
De bol met langwerpig gebogen vouw, naar boven omgeslagen rand van dezelfde soort stof als de muts.
De bovenkant van de rand gebiesd in groen.
De muts voorzien van een metalen jagershoorn.

Manschappen:
Als boven voorzien van geel metalen Jagershoorn.

Onderofficieren:
Als boven echter geen metalen jagershoorn.

Officieren:
Van fijn grijslaken voorzien van een gouden bies om de bol van de veldmuts.
Geen embleem.

1912-De veldmuts model 1923

Algemene beschrijving:
Van grijs laken.
De bol met langwerpige vouw, naar boven omgeslagen voor en achterkant rand van dezelfde soort stof als de muts.
De voorrand eindigend tussen de achterkant van de bol.
De bovenkant van de rand gebiesd in groen.

Manschappen:
Als boven voorzien van oranje metalen Jagershoorn

Onderofficieren:
Als boven echter geen metalen jagershoorn.

Officieren:
Van fijn grijslaken voorzien van een gouden bies om de bol van de veldmuts.
Geen embleem.

Beide modellen veldmutsen zijn nog in de meidagen van 1940 gedragen.

******

1948-De komst van nieuw ceremonieel.

De oorlog was voorbij, en ook het militaire ceremonieel deed zich weer gelden.
De onvolprezen Hr. Smits referendaris verbonden aan het ministerie van defensie werd gevraagd het nieuwe ceremoniële tenue van de jagers te ontwerpen.
Voor de hoofddeksels het volgende:

*****

Baret model 1948:

Baret van slap model met brede rand van donkergroen laken.
Voorzien van een vergulde gesp met jagershoorn, gemonteerd op een vierkante achtergrond van groen met een gele bies.
De kwast van groen staand gemsenhaar gevat in een oranje netje.

Voor officieren:
de gesp van verguld metaal.

eigen collectie
Fragment van foto uit het boek
Pracht en praal op Prinsjesdag
De wollen pompon en draadhaar pluim zijn replica's (Janfre.nl) evenals de rozetten waarmee de kinbanden zijn bevestigd.
terug naar start
klik hier voor meer foto's
klik hier voor een detail-foto
klik hier voor een grote duidelijke foto
klik hier voor een collage van foto's
klik hier voor meer foto's